شهرت شاعري او را در زمان خودش از اينجا ميتوان دريافت كه جوواني دل ويرجيلو (بولونيايي) از شعر او نزد دانته تعريف كرد و پترارك نيز او را ستوده است.
فـرتـو دي فـرتـي
فرتو دي فرتي1 شاعر و مورخ ايتاليايي. حدود 1297 در ويچنتسا در يك خانوادهٴ ثروتمند زاده شد و در مارس سال 1337 در همانجا درگذشت.
موجب اصلي حفظ شهرتش تاريخ اوست، بهنام تاريخ حوادث ايتاليا در 5 مقاله كه در سال1329نوشتن آن را آغاز كرد و با مرگش در سال 1337 ناتمام ماند. او روايت خود را با رويدادهاي سال 1318 آغاز ميكند. كتاب او تاريخي عمومي است، گرچه بيشتر بر حوادث ايتاليا، بهويژه ويچنتسا تمركز يافته است. هدف او نوشتن يكتاريخ واقعي بود، تحت تأثير سالوست و ليوي، مورخان كلاسيك. او كوشيد بهجاي وقايعنگاري مرسوم در سدههاي ميانه، تاريخي تحليلي بنويسد. او نه تنها از مورخان رومي، بلكه از دانته نيز تأثير پذيرفته بود و ظاهراً در عقايد سياسي وي سهيم بود. امپراتور هانري هفتم را ميستود، مخالف تفرقه بود، روٴياي وحدت و صلح را در سر ميپروراند. در انتخاب و تنظيم مطالب مهارت زيادي نشان داده، ولي توجه زيادش به رويدادهايي كه در نظرش مهمتر بودهاند، گهگاه يكسويه بودن داوريهاي او را نشان ميدهد. بهعلاوه، او هميشه بيطرف و صادق نيست.
سه مقالهٴ اول كتاب او براساس آثار ناشناسي است، ولي مقالههاي چهارم و پنجم بيشتر از تاريخ امپراتوري آلبرتينو موساتو (1261 ـ 1329) اخذ شده است. بسياري از اظهارات نادرست فرتو از
تاريخ جوواني ويلاني (متوفا 1348) رونويسي شده، عليرغم اين واقعيت كه همان حوادث را موساتو بهدرستي ذكر كرده است. ولي فرتو مطالب زيادي را گفته كه خود شاهد آنها بوده است.
فرتو در زمينهٴ معلومات قديم صاحب مطالعات و اطلاعات خوبي بود؛ او هم مانند موساتو كوشيد لاتيني را به سبك كلاسيك بنويسد، ولي در اين راه تا آنجا پيش رفت كه بهجاي نامهاي جغرافيايي و قومي زمان خودش اسامي باستاني را بهكار برد. جالب است كه يك قرن بعد همان اشتباه و همان تظاهر را در آثار مورخان بيزانسي، از قبيل خالكونديلِـس و كريتوبولُـس ميبينيم.
او از نخستين كساني بود كه مطالعهٴ شعر لاتيني را در ايتاليا احيا كرد. مربي وي در زمينهٴ شعر لاتيني بنونوتو دي كامپزاني ويچنتسايي بود كه در سال 1330 دوتا از منظومههاي زير را بهخاطر مرگ او سرود. او اشعار زيادي سرود، كه تنها چندتايي از آنها باقي است. همهٴ آنها داراي موضوعات تاريخي است. عنوان برخي از جالبترينشان عبارت است از:
ستايش كان گرانده دلا